Plastik Abajurda Hangi Ampul Kullanılır? Isı ve Güvenlik

"Bu abajura kaç watt ampul takabilirim?" sorusu eskiden cam ya da kumaş abajurlar için sorulurdu ve cevap genelde 40 ya da 60 W'tı. Bugün ise hem ampuller hem abajurlar değişti. Plastik, akrilik ve 3D baskıyla üretilen PLA abajurlar yaygınlaştı; akkor ampullerin yerini LED'ler aldı. Bu yazıda plastik bir abajurda hangi ampulü, hangi güçte ve hangi boyutta kullanman gerektiğini, ısının neden bu kadar önemli olduğunu anlatıyoruz.

Neden ampul seçimi abajura göre değişir?

Ampuller ışık üretirken bir miktar ısı da üretir. Cam ve metal abajurlar bu ısıdan pek etkilenmez. Plastik abajurlar ise malzemesine göre belli bir sıcaklıkta yumuşamaya başlar. Evru lambalarında kullandığımız PLA, yaklaşık 55–60 °C'de yumuşar. Bu sıcaklık kaynar sudan çok daha düşüktür; yazın kapalı bir arabanın içinde bile ulaşılabilir. Ampulün ısısı abajurun bu sıcaklığa yaklaşmasına yol açarsa abajur zamanla şekil değiştirebilir, sararabilir ya da eğilebilir.

PLA'nın ne olduğunu ve lambada nasıl güvenle kullanıldığını PLA nedir? Lambada güvenli mi? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Akkor ve halojen neden olmaz?

Klasik akkor ampul, harcadığı elektriğin çok küçük bir kısmını ışığa, büyük kısmını ise ısıya çevirir. Bu yüzden yanan bir akkor ampule elini değdirdiğinde yanabilirsin. Halojen ampuller de çok yüksek sıcaklıkta çalışır. "Eco" ya da "tasarruflu halojen" diye satılanlar da dahil, bu ampuller plastik bir abajurun içinde kısa sürede sorun çıkarabilir.

Kompakt floresan (eski tip "tasarruf ampulü") akkordan daha az ısınır ama yine de LED kadar serin değildir ve bugün artık yerini büyük ölçüde LED'e bırakmıştır. Kısacası plastik bir abajur için tek doğru cevap var: LED ampul.

Abajur ampulü kaç watt olmalı?

LED'de watt artık parlaklığın değil, harcanan gücün ölçüsüdür. Parlaklığı lümen anlatır. Örnek olarak kutudan çıkan ampulümüz 9 W harcayarak 810 lümen ışık verir; bu, alışkın olduğumuz eski 60 W akkor ampule yakın bir parlaklıktır. Yani eskiden 60 W takılan bir abajur için bugün 9 W civarında bir LED yeterlidir.

Plastik abajurlu bir lambada güç seçerken şu sırayı izle:

1. Lambanın ya da duyun üstündeki azami güç değerine bak. Lambada bir sınır yazıyorsa onu aşma.
2. Lambayla gelen ampulün gücünü referans al. Evru lambaları için bu 9 W LEDdir. Ampulü değiştirirken aynı güçte ya da daha düşük bir LED seç.
3. Daha fazla ışık istiyorsan güç yerine konuma bak. Bir masa lambasını daha yüksek güçlü bir ampulle "zorlamak" yerine lambayı ihtiyacın olan yere yaklaştırmak ya da odaya ikinci bir ışık kaynağı eklemek daha doğru bir çözümdür.

"LED zaten ısınmaz, istediğimi takarım" düşüncesi de doğru değil. LED ampuller akkora göre çok daha serin çalışır ama tamamen soğuk değildir; özellikle tabana yakın gövde kısmı, içindeki sürücü devre nedeniyle ısınır. Güç arttıkça bu ısı da artar. Bu yüzden plastik abajurda da gereğinden güçlü ampulden kaçın.

Boyut ve biçim de önemli

Isı kadar önemli bir konu da ampulün abajurla arasındaki mesafedir. Ampul abajura ne kadar yaklaşırsa abajurun o noktası o kadar ısınır.

• Lambayla gelen ampulle aynı biçim ve boyutta ampul kullan. Evru lambalarında bu, klasik armut biçimli A60 ampuldür.
• Daha büyük küre (globe) ya da uzun dekoratif ampuller aynı E27 duya girse bile abajurun duvarına fazla yaklaşabilir.
• Duy dönüştürücü ya da uzatıcı adaptörler ampulü yukarı taşır; bu da hem ışık dağılımını bozar hem de ampulü abajura yaklaştırabilir.

Duy kodları ve ampul biçim kodları (A60, G45 gibi) hakkında daha fazlası için E27, E14, GU10 farkı yazımıza göz at.

Hava dolaşımı: Üstü açık abajurun önemi

Isı yukarı çıkar. Üstü kapalı bir abajurda sıcak hava içeride birikir; üstü açık bir abajurda ise yukarı doğru çıkıp gider. Evru lambalarının abajurlarını bu yüzden üstü açık tasarlıyoruz: ampulün çevresinde hava dolaşır, abajur serin kalır.

Senin de yapabileceğin birkaç şey var:

• Abajurun üstünü kitap, kumaş, örtü ya da süs eşyasıyla kapatma.
• Lambayı dar, kapalı bir rafın içine sıkıştırma; üst rafla abajur arasında boşluk bırak.
• Lambayı doğrudan güneş alan bir cam önüne, kaloriferin ya da sobanın yanına koyma. Dış ısı ile ampulün ısısı üst üste binebilir.

Işık rengi ısıyı etkiler mi?

Hayır. Sıcak beyaz (3000K) ile soğuk beyaz (6500K) arasındaki fark ışığın tonundadır, ampulün ne kadar ısındığında değil. Isıyı belirleyen asıl şey ampulün gücüdür. Evru'nun hazır lambalarında ampul 3000K sıcak beyazdır; Uygulamadaki Lamba tasarla bölümünde ise sıcak sarı (3000K) ya da beyaz (6500K) arasında seçim yapabilirsin. Hangi tonun hangi odaya uyduğunu evde hangi renk ışık? yazımızda anlattık.

Isınma belirtileri: Ne zaman dikkat etmeli?

Aşağıdakilerden birini fark edersen lambayı kapat, fişi çek ve ampulün soğumasını bekle:

• Abajurun ampule yakın bir bölgesinde eğilme, çökme ya da dalgalanma,
• Abajurda belirgin sararma ya da kahverengileşme,
• Plastik ya da yanık kokusu,
• Ampul tabanında ya da duyda kararma.

Bu belirtiler genelde yanlış ampul, aşırı güç ya da kapatılmış abajurdan kaynaklanır. Ampulü kontrol et; duy ya da kabloda hasar görüyorsan lambayı kullanmayı bırak ve bir elektrikçiye danış. Bir Evru lambasıyla ilgili soruların için bize yazabilirsin.

Kısaca

Plastik ya da PLA abajurda yalnız LED ampul kullan; akkor, halojen ve eski tip tasarruf ampullerini kullanma. Gücü, lambayla gelen ampulle aynı ya da daha düşük tut (Evru lambalarında 9 W), ampulün boyutunu değiştirme ve abajurun üstünü açık bırak. Bu üç kurala uyduğunda lamban yıllarca ilk günkü biçimini korur. Üstü açık abajurlu, kutusundan LED ampuliyle çıkan lambalarımızı lambalar sayfasında bulabilirsin.